Tiểu sử 101 vị Thừa sai MEP đã phục vụ Giáo phận Huế (1850 – 1975)
Số 11. ĐỨC CHA MARTIN-JEAN PONTVIANNE – PHONG (1839-1879)
Đức cha Martin-Jean Pontvianne sinh tại Issengeaux (địa phận du Puy) ngày 01.03.1839 trong một gia đình tộc trưởng duy trì những truyền thống đức tin và tận tụy của thời xa xưa (một người em của vị quá cố đáng kính thuộc Hội Thừa Sai Hải Ngoại và làm việc ở miền đông Su-tchuen; hai người khác đã mặc áo Dòng Phanxicô tại tu viện Phanxicô Tuân Thủ sơ khởi, một người thứ tư hiện đang ở Đại chủng viện du Puy, và người thứ năm đang ở với người mẹ đạo đức, để an ủi tuổi già và bắt chước các nhân đức của bà). Chính nhờ ở bên cha mẹ mà ngài học yêu mến và thực hành nhân đức. Nhà cha mẹ ngài rộng mở cho mọi người thiếu may mắn, người thiếu thốn có chỗ trong tổ ấm nhà ngài và các trẻ quen xem ngài như một người anh. Được đào luyện trong mái trường của lòng tận tâm này, vị Giám mục tương lai ôm ấp ước mong hiến thân phục vụ Chúa và tha nhân, và ngài muốn sứ vụ này được thể hiện một cách anh hùng nhất.
Sau khi đã hoàn tất việc học tại Tiểu chủng viện Monistrol, ngài báo cho người mẹ đạo đức của ngài ý định làm nhà thừa sai. Mẹ ngài để lặng đi bản tính tự nhiên và chỉ nghe những gợi ý của đức tin. Bà là người đầu tiên khích lệ và chúc lành cho ý định của con mình. Đến Paris ngày 23.10.1860, Pontvianne học tất cả các môn thần học tại Chủng viện Hội Thừa Sai Hải Ngoại, Thụ phong linh mục ngày 30.05.1863 và ngày 06.07 sau đó ngài lên đường đi Bắc Đàng Trong.
Đến Huế, vị tân thừa sai được trao cho việc quản trị một giáo hạt quan trọng và ngài chăm lo cho đến ngày được nâng lên hàng Giám mục. Ngay khi khởi đầu sự nghiệp, ngài đã biết nhờ tính hòa nhã và lòng tốt của mình chiếm được sự quý mến của các bề trên và cảm tình của các anh em. Quá sức nghiêm khắc đối với chính mình, ngài lại có đối với các bạn đồng liêu và tất cả những ai vây quanh ngài những sự quan tâm và một sự hòa đồng chinh phục mọi con tim. Những vị thừa sai trẻ tiếp nối thục tập đời sống tông đồ bên cạnh ngài đã giữ lại kỷ niệm về sự dịu hiền và lòng bác ái của ngài.
Lòng bác ái đó đã được ngài đẩy đến mức tối đa khi giúp đỡ những người nghèo; chính ngài sống nghèo, thường ngày tự bớt đi những gì cần thiết để có thể an ủi một người bất hạnh nào đó. Khi tiếp đón trong nhà ngài một người ăn xin nghèo khổ, ngài chăm sóc lâu giờ với sự dịu hiền của một người mẹ; và khi người được chăm sóc đó chết, chính ngài lo việc chôn cất chứ không để cho người khác. Sự khắc khổ của ngài thường vượt quá giới hạn. Với một lòng nhiệt thành hăng say và thể chất cường tráng, ngài không hề mệt nhọc trong việc thi hành mục vụ. Giáo hạt của ngài bị một cuộc bách hại mới đây tàn phá dữ dội trong nhiều năm, đã được ngài lo lắng tổ chức lại hoàn toàn. Ngài chăm lo đặc biệt cho cô nhi viện do cha Desvaux thành lập, cơ cở này đã trở nên rất quan trọng dưới sự dìu dắt của ngài
Sau khi Đức cha Sohier mất, cha Pontvianne được chỉ định kế nhiệm. Ngài được Đức cha Croc tấn phong tại Huế ngày 12.05.1878.
Nguồn ảnh: irfa.paris
Cha Dangelzer viết cho chúng tôi: “Vừa tròn một năm Đức cha de Botra nhận chức Giám mục, giữa đông đảo dân chúng đầy hứng khởi; mọi người lặp đi lặp lại lời tung hô cho triều đại Giám mục của ngài: Ad multos annos. Than ôi! Niềm vui của chúng tôi không tồn tại được lâu dài mà không pha lẫn ái ngại. Đức cha đã không còn sức khỏe vạm vỡ không sợ đương đầu với những nhọc mệt, với bất kỳ công việc nào nữa. Mà từ vài năm nay rồi, ngài đã cảm thấy khó chịu trong người thường xuyên; nhưng lúc đó chúng tôi chưa nghĩ đến vấn đề gì nặng nề. Sau cuộc tấn phong, Đức cha bắt tay vào công việc cách hăng say, và khởi sự thăm viếng địa phận, giải tội, giảng dạy, đổ sức ra khắp nơi. Sức khỏe đã bị bất ổn của ngài không thể chịu được bao nhiêu nhọc nhằn, và người ta đã phải đưa ngài đang xuống sức về lại kinh đô. Các bác sĩ người Việt cho rằng tình trạng bệnh của ngài là vô vọng. Vị bác sĩ phái bộ Pháp đã chăm sóc cho ngài, nhờ đó Đức cha lấy lại đôi chút sức lực. Người ta đã có đôi chút hy vọng, nhưng điều này không kéo dài lâu và theo lệnh bác sĩ, bệnh nhân phải rời miền truyền giáo. Ngài lên đường đi Sài Gòn với niềm xác tín rằng sẽ nhanh chóng hồi phục sức khỏe và chẳng bao lâu sẽ trở lại trong miền truyền giáo thân yêu của mình.
Thiên Chúa đã quyết định cách khác! Từ Sài Gòn Đức cha Pontvianne đã được đưa đến Hồng Kông. Nhưng ở đó, cũng như các nơi khác, tất cả mọi chăm sóc người ta hết sức lo cho ngài vẫn không kết quả. Cha Patriat cho chúng tôi biết những chi tiết sau đây về giờ sau hết của vị Giám mục quá cố: “Đức cha Pontvianne vừa rời chúng ta. Đó là ngày 30.07, vào lúc 3 giờ 15 phút sáng, linh hồn tốt lành của ngài đã rời thân xác hay chết để đi về nơi vĩnh phúc. Cái chết cũng như cuộc sống của ngài là của một vị thánh: luôn đơn sơ, khiêm tốn, đạo đức và khắc khổ, ngài đã duy trì cho đến hơi thở cuối cùng một sự bình lặng hoản hảo. Đã từ lâu ngài chỉ còn mong ước quê trời. Một ngày kia người anh em giúp bên cạnh ngài hỏi ngài ao ước gì; ngài đã trả lời:” Tôi chỉ ao ước cõi thiên đàng”.
Đức cha Pontvianne đã sắp đặt các việc của ngài cách bình thản. Ngài đã dạy viết thư cho Đức Hồng Y Tổng trưởng Bộ Truyền Giáo để báo tin cho biết ngài sắp chết và bảo đảm sự vâng phục cũng như lòng thảo hiếu tận tụy của ngài cho đến hơi thở cuối cùng.”
Lễ an táng Đúc cha Pontvianne đã được cử hành ngày hôm sau 31.07. Thánh lễ do Đức cha Raimondi, Đại diện Tông tòa Hồng Kông chủ sự. Tất cả hàng giáo sĩ trên đảo và đông đảo người tham dự, trong đó người ta thấy có các vị đại sứ Pháp, Bồ Đào Nha, Brasil và nhiều nhân vật quan trọng thấy mình có bổn phận phải bày tỏ tâm tình kính trọng và quý mến đối với vị Giám chức quá cố.
Đức cha Pontvianne tạ thế lúc mới 40 tuổi đời, làm Giám mục Bắc Đàng Trong 14 tháng. An táng trong nghĩa trang Bêtania ở Hồng Kông.
Khẩu hiệu Giám mục của ngài: Quasi via transeuntibus (Is 51,23) (Làm đường đi cho kẻ qua người lại)
Lm. Stanislaô Nguyễn Đức Vệ
biên tập